hakkında tüm bildiğim
istemiştim, hayatın başlangıç evresinde, kısa bir süre sadece, ve bunu hangi
sebeple istemiş olabileceğimi net bir şekilde hatırlayamıyorum. böyle şeyler,
çocuklar için, yetiştiriliş tarzından da bağımsız bir şekilde, -kısa süreliğine
de olsa- arzu duyulabilecek şeylerdir. ve bir gün, size, zaman zaman anlatılmış olan, sizin yüzünü
bile görmediğiniz bir aile büyüğünün fotoğrafını gösterirler, henüz 3 ya da 4
yaşındasınızdır, özenirsiniz. özenmeniz kısa sürer, çünkü bir zamanlar polisin
bile giremediğinin söylendiği, şimdiyse uyuşturucunun bile polis gözetimi ve
rüşvetinde dolaşıma sokulabildiği bir bölgede büyümüşsünüzdür. uzun bir süre,
polislerle ya da devletin otoritesiyle tanışmadan, o otoriteye doğrudan
başkaldırabilen ya da her türlü riski göze alabilen insanlarla yakın
olmuşsunuzdur. ve bir gerçeği net görebilmeniz için ya da neyin doğru
olabileceğinden emin olmanız için 50 yaşına kadar da beklemeniz gerekmez
aslında, kimi insanlar otuzundan sonra allah’ı bulsa da; bazıları da, zaten
inandıkları, düşledikleri şeylerin terimsel kelimesini ansiklopediden ya da
sözlükten keşfedip, “a böyle bir şey zaten varmış ya” diyebilirler, on iki on
üç yaşlarındayken..
o yüzden üniforma ile hatırlanabilir ilk karşılaşmam, dedemin
eski siyah beyaz bir fotoğrafında olsa da, var olan her türlü iktidar tutkusuna,
o tutkunun içindeki zaman zaman sözü edilebilen ‘iyilik’ amacını sorgulamadan
karşı duruşum daha da eskiye rastlar. ve bu anlamda, bir insanın, özellikle
bariz belirgin bir şeyle ilgili, yıllar sonra düşen jetonu sonucu “aslında bu
çok da iyi bir şey değilmiş,”, “yok yok bu tastamam yanlışmış hacı”, “yanlış
düşünüyormuşum”, “yanılmışım” yanılgısına düşebiliyor olmasına, çok da kafam
basmamıştır. o yüzden zamanında polisle ilgili ağzına geleni söyleyebilen bazı
iş arkadaşlarımın, namaz kılmaya başladıklarından sonra polisi savunmaya geçmeleri,
kendilerinin de daha büyük bir güce teslim olmaları ile bağlantılı olabilir.
her insan kendisini, tanrısının şefkatli olduğuna inandığı kollarına
bırakabilir elbette, bu çoğumuz için tanrının da öncelinde, annemiz için
geçerli bir duyguyla da başlamış olabilir. ama burada, incelenmesi gereken asıl
şey; kendisinden daha güçlü dış bir şey tarafından gerçekleştirilen ve hiçbir
şart ve koşulda karşı koyamayacağı müdahaleye karşı, oluşturduğu itkisel
teslimiyete, bir tür duygu ile birlikte açığa çıkan ve bilinci de
yönlendirebilen o davranışa, bireyin ilk olarak nerede başladığı, başlatıldığı,
itildiğidir. ailede olabilir, arkadaş arasında, ya da okulda, çok geç olarak
gelicek olsa da, erkekler için askerlikte.. sonucunda ölebileceği veya zarar
görebileceği bir davranış tarzından, güvenli ya da en az yarayla çıkabilme
düşüncesi; (ki yalan söylemek de bununda bağlantılıdır kanımca), bizleri polis
karşısında durmaktan da alı koyar, çünkü polis devletin polisidir, ve devlet
bizim gözümüzde bizi koruyan gözeten bir aygıttır. varlığını varlığımıza borçlu
olsa da varlığımızın varlığına bağlı olduğuna bizi inandırmıştır.
insanların büyük bir çoğunluğu, polisin kendi mahallelerindeki varlığını
kendileri için bir tehdit olarak algılıyorlardı, çünkü ortada bir yasa vardı,
ve karşı karşıya getirilen her iki grup da, ekmek parası için bir iş yapıyordu,
polislerin ki yasal iken onların ki yasalarca belirtilmiş yasaklar kapsamına
giriyordu; örneğin torbacılık. ve zaman içerisinde bu durum, 24 saat atılan
devriyelerce denetimli yasadışılık durumuna erişti, “adam başı yirmi lira
verirsen bize, istediğin her şeyi satmana izin veriyoruz.”
“üzerindeki malı alıp bana geri getirirler, benim sattığım malı senden alıp
bana geri de satabilirler.” gözleriyle görene kadar gözlerimle gördüklerime
inanmayacak milyonlarca insanın, bugün sokakta olmasının öncelikli
nedenlerinden biri de budur: şiddetin görülür kılınılması.
belirttiğim, kendilerinden çok daha güçlü bir varlığa teslim olanların, yani
inançlıların, tanrı karşısında ki teslimiyet nedenlerinin kaynağını, yani
sadece korku(cehennem) ya da çıkar(cennet) nedeniyle mi, yoksa gerçekten içten
bir samimiyetle mi inanmış olduklarını, kolaylıkla ayrıştırabileceğimiz bir
noktadayız. çünkü, aynı hareket tarzını, hemen hemen her koşulda aynı şekilde
zaten gerçekleştiriyorlardı, iş yerindeki şefe karşı, evlerindeki babaya karşı,
sınıflarındaki öğretmene karşı. ve bu davranış tarzını etkileyen en belirgin
iki nedenin, polisliği seçme, ya da devam etme noktasında da geçerli
olabileceği açık.
yaşındasınız, daha güneş doğmadan kapınız çalınıyor, çünkü siz çingene
mahallesinde, çingene olmasanız da evinizin aranmasını isteyebilecekleri bir
yerde, o yasaların/yasakların dışına çıkabilen insanlarla birlikte
yaşıyorsunuz. kapı çalıyor. açıyorsunuz. çocuksunuz. ve polisler eve dalarken,
aynı anda mahallenizdeki bir çok eve de dalınıldığını fark ediyorsunuz. ve
benzer süreçler sonrasında, aslında bu işi kendilerince kötü olarak algılanan
bir şeye engel olmak için değil, onu kontrol altına almak için
gerçekleştirdiklerini çözüyorsunuz. çünkü evvel zaman içinde bir gün,
torbacınız size “eve dönüş yolunda dikkatli ol, bu zarbolar bazı müşterilerimi
takip edip üzerindeki malı alıyorlar” diyor, kendisine bir şey yapmadıklarını
da ekliyor, hatta herif mesleğini, evinin önüne, tek sandalyeden oluşan bir
dükkan açarak yürütmeye başlayabilmesinin süreçlerinden bahsediyor, yani 12 yıl
önce bundan bahsetti.. babanıza dönüyorsunuz, o size 32 yıl öncesini anlatmıştı
bir zamanlar, demişti ki, “ben bu mahalleden gecenin bir yarısı geçerken,
mahallenin gençleri bazen sigara isterdi, cigarayı sarmak için, hiçbir zaman ne
gasp edildim, ne de şiddet gördüm.” o halde problem başka bir yerde?
öncesinden, kameralarımızı 4 yıl öncesine çevirdiğimizde, şöyle bir görüntü
yakalıyoruz: karakoldayım. çünkü içinde bulunduğum arabadan, yüklü miktarda
esrar çıkıyor. benim değil. hiç olmadı. hayatım boyunca yüklü miktarda hiçbir
şeyim olmadı. araba da benim değil. araba, arkadaşımın arkadaşının arabası. ve
ben arkadaşımı askerlik yaptığı yere ziyaret için gittiğimde, kapıdaki asker,
“memleketinden bir arkadaşı geldi, az önce çıktı” diyor, arkadaşımı arıyorum,
hadi şunlara isim verelim, sallayalım, arkadaşımın adı can, arkadaşımın
arkadaşının adı ahmet olsun. can’ı arıyorum, bulunduğu yeri söylüyor,
gidiyorum, kısa geçeceğim, dönüş yolunda ki bir çevirmede, ahmet’in tereddüdü
ve duraklaması sonucu, şüpheli tavırları göze batıyor, biz aranıyoruz, araba
aranıyor, can “abi ben askerim” diyor, ahmet telefonda birileri ile konuşuyor,
ben bir köşede sakince olan biteni izliyorum, her şeyin farkında olsam da.
sonra karakol. ve polisin tehditkâr cümleleri, zaman zaman desibeli artarak
ilerleyen soruları karşısında, panikleyen can ve ahmet’in karşısında, tepkisiz
ve sakince duruyorum. polis bana uyuz oluyor, onun varlığını ve üniformasını ve
gücünü ve başıma örebileceği çorapları siklemediğim için beni sikmeye kalkıyor
ve ahmet malı nerden aldığını söylemediği, söyleyemediği için, “bak kardeşim
şöyle bir adamdan aldığını söylüceksin kurtulacaksın” diyerek, malın alındığı
adamın tarifini veriyor, tarife uyan adam benim. her şey bu kadar basit. ve
başgargamel de, aynı mantıkla, kendisine ve temsil ettiği yapıya, karşı bir
tehdit oluşturduğunu düşündüğü gruplar için, marjinal kelimesini kullanıyor.
aynı nedenle sevgiliniz veya eşiniz, bazı insanlarla görüşmenizden rahatsız
oluyor.. ve o nedenle kendi varlığını, kendi varlığına hediye eden bir insanı,
ya da kendi varlığını, idealize ettiği düşünce uğruna riske atan bir insanı,
otorite kendisi için tehdit olarak gördüğü gibi, otoritenin kendi varlığına
tehdit oluşturduğunu görebilen bir insan da, yukarı da tanımladığım iki
davranış kalıbından biriyle hareket etmiyor. otoriteyi, kendi varlığın için bu
iki davranış kalıbıyla (çıkar/korku) tehdit olarak algılayadabilirsin pek
tabii, ama bu ikiliden sıyrılarak hayata bakan bir insan için, otoritenin
varlığı, sadece bireysel anlamda salt kendisi için değil, kendisinin yaşam
içerisinde kurduğu, kurabileceği, tüm ilişki biçimleri için de, var olmaması
gereken bir yapıdır. işte bu yüzden, iyi polis/kötü polis olmaz. niyeti kötü
olan bir aygıta bağlı bir birimin, içinde var olmayı -üstelik seçerek- içine
sindirebilen bir insanın, özünde iyi bir insan olduğu söylense bile, kötülüğün
içinde o iyiliğini barındıramaz ve iyi bir niyetle kötü bir yapı içine dahil
olunmaz. sonradan fark edilen böylesi bir hata,
özre tabi bi hukukla da bağışlanamaz.